Selecteer een pagina

Drielandenpunt in Ransdaal

Tekst: Wiel Curfs
Afbeelding Villa Voerendaal: Mikko Kriek

 

© Mikko Kriek

Al in de Steentijd woonden hier in de omgeving mensen. Dat is meer dan 30.000 jaar geleden, toen er nog mammoeten waren. De vuurstenen vuistbijlen en pijlpunten van de jagers en verzamelaars maar ook andere voorwerpen zijn hier teruggevonden.

Romeins verleden

De Romeinen veroverden onze streken rond 50 voor Christus en hun rijk viel rond 400 na Christus uit elkaar. Ze lieten echter de nodige sporen na. Op de rijke lössgronden in de buurt van de heuvellandbeken bouwden de Romeinen een flink aantal villa’s (boerderijen). Ook in het Ransdalerveld zijn restanten van Romeinse villa’s teruggevonden.
Voor hun legers, maar ook voor het vervoer van allerlei artikelen legden de Romeinen goede en brede wegen aan. De route liep van Keulen langs Ransdaal naar Tongeren en vervolgens naar de Noordzeekust (Boulogne sur Mer). De huidige Via Belgica volgt die route voor een deel. Het is een route dwars door Zuid-Limburg die je langs een aantal belangrijke vindplaatsen leidt. Kijk daarvoor op deze site.

 

Karel de Grote en zijn zonen

Toen de macht van de Romeinen rond 400 na Christus was verdwenen, kwamen de Franken en vervolgens de Karolingen aan de macht. Karel de Grote (768 – 814) stichtte het Karolingische Rijk. Hij reisde rond door zijn rijk maar Aken, hier vlakbij, was één van zijn favoriete zetels. Het is de moeite waard om Aken te bezoeken. https://www.nrw-vakantie.nl/a-route-en-centre-charlemagne

Tweedeling

Na de dood van Karel verdeelden zijn zoons het rijk na veel geruzie in West-, Midden- en Oost-Francië. De grens tussen Midden- en Oost-Francië liep dwars door Ransdaal. In werkelijkheid waren de drie koninkrijken lappendekens van graafschappen, heerlijkheden en hertogdommen en in de eeuwen daarna kregen de Frankische gebieden andere namen en andere heersers. Ransdaal behoorde gedeeltelijk bij de Heerlijkheid Wijlre (onderdeel van het oostelijke gebied, het Heilige Roomse Rijk) en gedeeltelijk bij de Heerlijkheid Schin op Geul dat bij het land van Valkenburg hoorde (dat eerst onderdeel was van het hertogdom Brabant en vanaf 1430 van het Bourgondische Rijk). 

 

Drielandenpunt

In 1648 kwam bij de Vrede van Munster een einde aan de 80-jarige oorlog (1568-1648). Van enige rust was echter nog geen sprake. Drie strijdende partijen, de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, het koninkrijk Spanje en het Heilige Roomse Rijk, bleven met elkaar in strijd om het Land van Overmaas, zoals het gebied hier toen heette. In 1661 werd opnieuw een overeenkomst gesloten, het Delingsverdrag, ook wel Partagetractaat genoemd.

De zuidoostkant van de Ransdalerstraat behoorde sindsdien bij de Heerlijkheid Wijlre, onderdeel van het Heilige Roomse Rijk. De andere kant van de straat viel onder gezag van de protestantse Republiek van der Zeven Verenigde Nederlanden en werd bestuurd vanuit de Schepenbank Klimmen. Het gebied ten zuiden van de Kampstraat hoorde bij Schin op Geul dat viel onder katholiek Spaans later Oostenrijks-Habsburgs gezag. Na de Tachtigjarige Oorlog heerste er relatieve rust, maar de armoede in deze streek was groot. Daardoor ontstond het verschijnsel van de bokkenrijders.

Schuurkerk

De Republiek eiste dat de mensen zich bekeerden tot het protestantsime, al kwam daar in de praktijk niet veel van terecht. De kerk in Klimmen werd een simultaankerk: ze werd zowel door de protestanten als door de katholieken gebruikt. In Ransdaal zelf was geen kerk. De inwoners vroegen aan de Heer van Wijlre of ze in één van de vele boerderijen aan de zuidkant van de Ransdalerstraat een schuurkerk mochten inrichten. Dat werd door deze Willem van Wachtendonck toegestaan en zo kwam het dat de bewoners van Ransdaal aan Klimmense zijde alleen maar de straat hoefden over te steken voor een kerkbezoek.

 

Landsgrens wordt gemeentegrens

Napoleon veroverde de zuidelijke Nederlanden in 1795 en voegde dit gebied toe aan het departement Nedermaas. Daarmee vervielen de landsgrenzen. Die voormalige landsgrenzen werden vanaf die tijd de gemeentegrenzen tussen Wijlre, Schin op Geul en Klimmen. Dat bleef zo onder het Koninkrijk der Nederlanden, dat in 1815 ontstond nadat Napoleon en zijn Franse legers waren vertrokken.

Het dorp groeit

De inwoners van deze streek wilden graag aansluiten bij de industrie en de mijnbouw die zich in Luik, Maastricht en Aken begon te ontwikkelen. Zij vroegen aan koning Willem I om een grensoverschrijdende spoorlijn aan te leggen om de industrie met de rivier de Maas te verbinden. Toen de koning dat weigerde, besloten de industriëlen zelf de ‘Spoorweg Maatschappij Aken Maastricht’ op te richten. In 1853 werd de eerste Nederlandse grensoverschrijdende spoorlijn geopend en in 1914 werd de spoorlijn Heerlen – Schin op Geul – Maastricht gerealiseerd. Daarmee ontstond er een goede verbinding tussen de Maas en de mijnindustrie in Heerlen. Het werd niet alleen een goederenspoorlijn maar ook mijnwerkers, scholieren en huisvrouwen namen vanuit station Klimmen-Ransdaal de trein naar de stad.

De inwoners van Ransdaal vonden het een hele opgave om elke dag te voet naar de kerk van Klimmen te lopen en men wilde graag een eigen kerk. In 1932 werd de door de inwoners (zo’n tachtig gezinnen) grotendeels zelfgebouwde en betaalde kerk in gebruik genomen. In 1951 werd de lagere school geopend, een school voor jongens én meisjes – een unicum in die tijd. De laatste aanwinst in Ransdaal is het in 2015 geopende gemeenschapshuis ’t Wouves.

Ransdaal bleef tot 1982 verdeeld over drie gemeentes. Bij de gemeentelijke herindeling Zuid-Limburg werd de driedeling uiteindelijk opgeheven en werd Ransdaal samen met Klimmen ingedeeld bij de gemeente Voerendaal.