Selecteer een pagina

Heilige Theresiakerk in Ransdaal

Glas-in-loodramen: Jan Dibbets

Architect: Frits Peutz

Teksten: Floor van Riel en Hetty Kamps

Het kerkgebouw

Voor de inwoners van Ransdaal is de St. Theresia kerk bijzonder. Hij staat symbool voor het doorzettingsvermogen en de eigen kracht van het dorp. Hun grootouders hebben het geld deels bijeengebracht, de stenen uit eigen bodem ‘gebroken’. De kerk (1932/33) en de pastorie zijn tijdens de crisisjaren gebouwd.

Het ontwerp is van Frits Peutz (1896-1974), een architect van zowel modernistische als traditionele gebouwen die een aantal belangwekkende ontwerpen heeft gemaakt. Voor de Ransdaalse kerk probeerde hij de eenvoud van het dorp te vertalen in deze kerk. Het werd een zogenaamde schuurkerk, met een groot zadeldak op een houten constructie.

Kerk en pastorie zijn opgetrokken uit Craubekersteen. Voor het interieur is gedeeltelijk mergelsteen gebruikt. Een granaatinslag veroorzaakte op 15 september 1944 een gat in het midden van de zuidgevel. Op deze plek werd nog voor het einde van de oorlog (4 mei 1945) de Smartenkapel toegevoegd in de stijl van de kerk.

Glas-in-loodramen

Het roosvenster boven het koor is ontworpen door René Smeets, het is uitgevoerd door de firma Essers in Kerkrade. In de andere kerkramen zat oorspronkelijk noodglas, dat door diagonale loodlijnen in zogenaamde “lozenges” verdeeld was: de ruitvorm. In 2006 heeft pastoor Frans Crutzen aan kunstenaar Jan Dibbets gevraagd om de ramen in de kerk naar eigen inzicht te vernieuwen. Hij had al eerder met Dibbets samengewerkt in de kerk van Wijlre, zijn vorige parochie.

Dibbets heeft sinds 2006, letterlijk en figuurlijk, pro Deo gewerkt in Ransdaal. Eerst maakte hij de ramen van het schip en daarna achtereenvolgens die van de doopkapel, de Smartenkapel, het priesterkoor, de toren en de apsis. In 2017 volgden ook nog de ramen in de bijruimtes. Niet alle ramen zijn dus te zien tijdens de mis en nog niet alle ramen zijn vernieuwd.

De glas-in-loodramen van Dibbets zijn uitgevoerd door Glazenier Ed Geraerts uit Maastricht en in deze kerk zijn ze niet op de gebruikelijke wijze vastgezet en ingevoegd binnen de raamopeningen, maar als losse panelen met schroeven voor de neutrale (wel ingevoegde) buitenruiten geplaatst. Hierdoor is het schoonmaken en zo nodig het herstellen van de ramen vereenvoudigd.

Vanwege de minimalistische vormen zal het geheel niet op iedereen meteen een verpletterende indruk maken. Maar het is de moeite waard om langer of vaker te kijken met hulp van enige informatie.

Vorm

De ramen in de vorm van spitsbogen zijn door Dibbets ingevuld met een grid van ruitjes waar gekleurde blokjes en rechthoeken in oplichten. Hij werkt met enkele en dubbele verticale en horizontale loodlijnen. Alleen de “water”-vensters in de doopkapel wijken enigszins af. De afbeelding van stromend water is abstract en geometrisch, maar dus niet betekenisloos. Ook is op verschillende plekken het Griekse kruis (met alle benen even lang) te zien. Prominent aanwezig is verder het roosvenster boven de ingang, weergegeven tegen een achtergrond van diagonaal geplaatste vierkante ruiten.

Kleur

De ramen in het schip lijken hetzelfde, maar zijn het niet, omdat de gekleurde blokjes in elk raam op een andere plaats staan. Er worden verschillende kleuren rood gebruikt, en ook het groen is niet steeds hetzelfde. Ook het “kleurloze” glas is niet steeds hetzelfde – al merk je dat nauwelijks. In de zuidgevel van de kerk koos Dibbets namelijk voor een groenige menging om het warme licht aan die kant wat af te koelen. De ramen in de noordgevel hebben een rode menging die het kille licht aan die kant opwarmt.

Het Griekse kruis is in het portaal rood en paars en in de vensters van de sacristie zijn de kruisen roze, groen, paars, geel en rood. Deze kleuren komen ook elders in de ramen voor. Het zijn de kleuren die horen bij de kerkelijke liturgie. In het kerkelijk jaar worden de gewaden op vaste (zon)dagen in deze kleuren gedragen.

In de doopkapel en in de Smartenkapel overheerst het blauw. Geen kleur die voorkomt bij de liturgische gewaden. In de Smartenkapel staat het blauw symbool voor het firmament. In de doopkapel is blauw het symbool voor water, geel staat voor het goddelijke en groen voor de mens.

Een daarbij aansluitende interpretatie van de glas-in-loodkleuren in de ruimte rond het koor: De horizontale gele banen staan voor God. De dunnere verticale banen duiden de mens aan in het gewone leven (groen), in tijden van lijden en dood (paars) en in vriendschap en liefde (rood).

Muziek

De in trio’s gegroepeerde ramen in de zuid- en noordgevel kun je zien als een fuga; een meerstemmig muziekstuk waarin het hoofdthema in minimale variaties steeds wordt herhaald. Het middenschip als geheel heeft een vergelijkbaar ritmisch effect, omdat de gekleurde blokjes in elk raam een andere plaats innemen. Het glas-in-loodwerk begeleidt je als het ware op weg naar het hoofdaltaar.

Door het binnenvallen van het zonlicht, vooral vanaf de zuidkant, worden de kleuren en de vormen op de muren geprojecteerd. Dit geeft, als de zon schijnt, een extra dimensie aan de glaskunst.

De Heilige Missen in Ransdaal zijn op oneven weken op zaterdag om 19.00 uur en elke week op zondag om 9.30 uur. Van april tot en met september is er de eerste woensdag van de maand een rondleiding om 14.00 uur. De kosten voor de rondleiding bedragen 2,00 Euro per persoon. Aanmelden is niet nodig, verzamelen bij de kerk.

Voor eventuele groepsrondleidingen op een ander moment:

Floor van Riel 06-53746981

Andere uitgevoerde glas-in-loodwerken van Jan Dibbets die te bezoeken zijn:

  • De St Louis Kathedraal in Blois in Frankrijk
  • De Gertrudiskerk in Wijlre
  • De Nicolaaskerk in Amsterdam
  • De Kathedrale Basiliek St. Bavo (De nieuwe Bavo) in Haarlem
  • De St. Adelbertabdij in Egmond

Andere bouwwerken van Frits Peutz in de omgeving:

  • De stadsschouwburg van Heerlen
  • Schunck (het voormalige glaspaleis) in Heerlen
  • Het raadhuis van Heerlen (inmiddels wordt het stadskantoor aangepast door Francine Houben van het internationaal gerenommeerde architectenbureau Mecanoo))
  • Bioscoop Royal Heerlen
  • St Lambertuskerk in Oirsbeek
  • St. Monulphus en Gondulphuskerk in Berg (en Terblijt)